fa ارزیابی اثر آلودگی خوریات ماهشهر بر کبد ماهیان شانک زردباله (Achanthopagrus latus) و بیاح (abu Liza) با استفاده از بیومارکر هیستوپاتولوژی تخصصي Special پژوهشي Research خور موسی یکی از مهم ترین اکوسیستم های دریایی در جنوب ایران است که مکانی برای تخم گذاری بسیاری از آبزیان بوده و به دلیل وجود صنایع مختلف در اطراف این بخش از خلیج فارس، توجه بسیاری را به خود جلب کرده است. در تحقیق حاضر از تغییرات پاتولوژیکی کبد به عنوان یک بیواندیکاتور برای بررسی اثرات آلاینده‌های خور موسی در دو گونه ماهی شانک زردباله و بیاح استفاده گردید. 50 قطعه ماهی شانک زردباله و 50 قطعه ماهی بیاح از پنج ایستگاه در خور موسی شامل پتروشیمی، جعفری، اسکله نفتی مجیدیه، غزاله و زنگی در 1389 نمونه‌برداری شدند. نمونه‌های کبد از مراحل مختلف تهیه مقاطع بافتی شامل فیکس کردن، قالب گیری در پارافین و رنگ آمیزی با هماتوکسیلین و ائوزین عبور داده شدند. مهم ترین تغییرات پاتولوژیکی مشاهده شده در بافت کبد شامل واکوئوله شدن هپاتوسیت‌ها، افزایش تجمعات ملانوماکروفاژی، هیپرتروفی هسته، نکروز سلول های کبدی، اتساع سینوزوئیدها، اتساع فضای دیس، خونریزی در بافت کبد بود. شاخص تغییرات هیستوپاتولوژی بر‌اساس فراوانی ضایعات بافتی مشاهده شده در کبد هر دو گونه ماهی در هر ایستگاه تعیین شد. میزان شاخص تغییرات میتوپالوژی (HAI) بافت کبد در ایستگاه پتروشیمی در هر دو گونه ماهی به طور معنی‌داری از سایر ایستگاه‌ها بیشتر بود (05/0>P) که احتمالاً به دلیل وجود صنایع متعدد پتروشیمی اطراف این بخش از خور است که روزانه مقادیر زیادی از آلاینده‌ها را از قبیل مواد شیمیایی و فلزات سنگین به آن مکان تخلیه می‌کنند. کم‌ترین مقدار HAI در هر دو گونه در خور زنگی مشاهده گردید. Musa creek is one of the most important and valuable ecosystems in south-west of Iran. It is a suitable place for spawning of many fish species and other organisms meanwhile it has drawn attentions due to exist of various industries around this part of Persian Gulf. Previous studies confirm marine fishes have collected high amounts of pollutants in this area. In the present study, pathological alterations of liver is used as an indicator for evaluating of contaminants effects on two fish species including yellowfin seabream and abu mullet in Musa creek. In this regard, 50 yellowfin seabreams and 50 abu mullets were collected in 2010 from different sampling sites in Mussa creeks including Petrochemical, Jaafari, Majidieh oil pier, Ghazaleh and Zangi. The livers of fish were passed from routine histological process, and five-micrometer thick sections were stained in hematoxylin-eosin for examination by light microscopy. The commonest pathological changes in the liver of yellowfin seabreams and abu mullets were including vacuolation of hepatocytes, hemorragia, melanomacrophages aggregates, nuclear hypertrophy, focal necrosis and enlargement of sinusoid. Histopathological alteration index was determined on the basis of frequency of pathological changes in liver of two species. The most amount of HAI for liver of both species was observed at the Petrochemical station (p<0.05). It is probably due to extensive various petrochemical industries which surround this part of creek and a great deal of contaminants such as chemical and heavy metals daily discharged into it. The least amount of HAI in both species was related to Zangi station. هیستوپاتولوژی، کبد، خور موسی، Achanthopagrus latus ،Liza abu Histopathology, Achantopagrus latus, Liza abu, liver, Musa creek 1 10 http://jmb.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-64-1&slc_lang=fa&sid=1 Zahra Soleymani زهرا سلیمانی tanin506@yahoo.com 1003194753284600576 1003194753284600576 Yes دانشگاه علوم و فنون دریایی Negin Salamat نگین سلامات 1003194753284600577 1003194753284600577 No دانشگاه علوم و فنون دریایی