fa بررسی ساختار ژنتیکی جمعیت‌های ماهی کلمه (Rutilus caspicus) در نواحی جنوب شرقی دریای خزر با استفاده از جایگاه‌های ریز ماهواره شیلات Fisheries پژوهشي Research <p dir="RTL" style="margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;line-height:normal;"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">ماهی کلمه (</span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Rutilus</span></span></em> <em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">caspicus</span></span></em><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">) یکی از گونه&shy;های باارزش و بومی دریای خزر محسوب می&shy;گردد که ذخایر آن طی سال&shy;های اخیر کاهش قابل‌توجهی یافته است. بازسازی ذخایر این ماهی از طریق رهاسازی لاروهای تولیدشده در کارگاه تکثیر به طبیعت انجام می&shy;گیرد. در تحقیق حاضر به ارزیابی و مقایسه ساختار ژنتیکی جمعیت&shy;های کارگاهی (دو گروه وحشی و پرورشی) و طبیعی ماهی کلمه (رودخانه قره&shy;سو، خلیج گرگان و تالاب گمیشان) با استفاده از ده جایگاه ریز ماهواره پرداخته شد. همه جایگاه&shy;های مورداستفاده در تمامی نمونه&shy;های موردبررسی چندشکلی نشان دادند. متوسط تعداد آلل&shy;های مشاهده برای جمعیت&shy;های کارگاهی و طبیعی به ترتیب 10 و 7/10 به دست آمد. همچنین </span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">متوسط هتروزیگوسیتی مشاهده‌شده و مورد انتظار در جمعیت&shy;های موجود در کارگاه (63/0:</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Ho</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">،823/0:</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">He</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">) کمی پایین&shy;تر از جمعیت&shy;های طبیعی (7/0:</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Ho</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">،853/0:</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">He</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">) به دست آمد (05/0</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;"><</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">P</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">). در بررسی جمعیت&shy;ها ازنظر انحراف از تعادل هاردی-وینبرگ، 32 مورد از 50 تست موردبررسی انحراف معنی&shy;دار از تعادل نشان دادند که عمده دلیل آن را می&shy;توان به کاهش هتروزیگوسیتی مشاهده‌شده نسبت داد. در این خصوص، کسری هتروزیگوسیتی بالا و ضریب درون آمیزی معنی&shy;داری </span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">(</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">002/0</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">P&le;</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">) </span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">در برخی از جایگاه&shy;های موردبررسی مشاهده شد که وجود آلل&shy;های نول را می&shy;توان به‌عنوان یکی از دلایل اصلی مطرح نمود.</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;"> متوسط </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Fst</span></span> <span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">و </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Rst</span></span> <span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">به&shy;عنوان شاخص&shy;های تمایز ژنتیکی به ترتیب 022/0 و 049/0 به دست آمد، به&shy;نحوی&shy;که بالاترین و پایین&shy;ترین میزان تمایز به ترتیب بین نمونه&shy;های پرورشی کارگاه و خلیج گرگان و نمونه&shy;های قره&shy;سو و گمیشان مشاهده شد. بالاترین فاصله و پایین&shy;ترین شباهت ژنتیکی نیز بین نمونه&shy;های پرورشی سیجوال و خلیج گرگان مشاهده شد. با توجه به نتایج می&shy;توان اذعان داشت که باوجود مسائلی همچون آلودگی، صید بی&shy;رویه و همچنین بازسازی ذخایر از طریق رهاسازی لاروهای تولیدشده در کارگاه تکثیر، ماهی کلمه توانسته همچنان تنوع ژنتیکی خود را در سطح مطلوبی حفظ نماید. بااین‌وجود، کاهش اندک مشاهده‌شده در پارامترهای تنوع ژنتیکی در جمعیت&shy;های موجود در کارگاه تکثیر را نمی&shy;توان نادیده گرفت چراکه باگذشت زمان، احتمال بروز مسائلی همچون درون آمیزی و خلوص ژنتیکی وجود دارد.</span></span></p> <p class="Abstract">Caspian roach, <i>Rutilus</i> <i>caspicus</i>, is regarded as one of the native valuable species in Caspian Sea. The roach stocks have declined considerably during recent years. Restocking of this fish is done by releasing the hatchery produced larvae into the nature. In the present study, genetic structure of hatchery (wild and cultured groups) and natural populations (Gharesou River, Gorgan bay and Gomishan wetland) was assessed using ten microsatellite loci. All the loci showed polymorphism in all the studied samples. The mean numbers of observed alleles were obtained 10 and 10.7 for hatchery and natural populations, respectively. Also, the mean values of observed and expected heterozygosity in hatchery populations (Ho: 0.63 and He: 0.823) were slightly lower than that of natural populations (Ho: 0.7 and He: 0.853) (p>0.05). In investigation of populations in terms of deviation from hardy-Weinberg equilibrium, 32 cases from 50 tests showed significant deviation from equilibrium, mainly due to the observed heterozygosity deficiency. In this regard, high heterozygosity deficiency and significant inbreeding coefficient (p&le;0.002) were observed in some of investigated loci; hereof the presence of null alleles can be regarded as one of the main reasons. The mean values of Fst and Rst, as the indices of genetic differentiation, were obtained 0.022 and 0.049, respectively, so that the highest and the lowest values of differentiation were observed among the cultured samples of hatchery and Gorgan bay and samples of Gharesou and Gomishan. Also, the highest genetic distance and the lowest genetic similarity were observed between the cultured samples of hatchery and Gorgan bay. According the results, it could be stated that despite some problems such as pollution, overfishing as well as restocking by releasing hatchery-produced larva, the genetic diversity of Caspian roach is maintained at desired level. However, the low decrease observed in genetic diversity parameters in hatchery populations shouldn&rsquo;t be ignored since some problems such as inbreeding and genetic purity may occur over the time.&nbsp;&nbsp;</p> جمعیت, دریای خزر, ریز ماهواره, ساختار ژنتیکی, ماهی کلمه Population, Caspian Sea, Microsatellite, Genetic structure, Roach. 21 34 http://jmb.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-357-4&slc_lang=fa&sid=1 حدیثه کشیری 10031947532846003916 10031947532846003916 Yes دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی، گرگان علی شعبانی 10031947532846003917 10031947532846003917 No دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی، گرگان سعید گرگین 10031947532846003918 10031947532846003918 No دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی، گرگان محمد رضایی 10031947532846003919 10031947532846003919 No دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی، گرگان احمدرضا جبله 10031947532846003920 10031947532846003920 No دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی، گرگان