fa بررسی تغییرات فصلی تراکم شانه‏دار دریای خزر (Mnemiopsis leidyi) با تجمع پلانکتونی و برخی پارامترهای محیطی و چگونگی ارتباط آن‏ها با استفاده از آزمون مولفه اصلی تخصصي Special پژوهشي Research این مطالعه به بررسی تغییرات فصلی پارامترهای زیستی شامل تراکم زئوپلانکتون و شانه‏دار (Mnemiopsis leidyi)، زی‏توده فیتوپلانکتون وغیر زیستی شامل دما، شوری و شفافیت پرداخته است. ضمن آنکه با انجام آزمون چند متغیره چگونگی ارتباط آن‏ها با یکدیگر نیز مورد بررسی قرار گرفته است. این تحقیق در چهار فصل و در 8 نیم خط مطالعاتی از سواحل دریای خزر در سال 1388 صورت گرفت. نمونه‏برداری فیتوپلانکتون و پارامترهای غیرزیستی بوسیله نسکین، زئوپلانکتون و شانه‏دار بوسیله تور انجام پذیرفت. در مجموع تعداد 384 نمونه از فیتوپلانکتون و پارامترهای غیرزیستی (دما، شوری و شفافیت) و 160 نمونه زئوپلانکتون و شانه‏دار از لایه نوری در اعماق 5، 10، 20 ،50 و 100 متری جمع‏آوری گردید. نتایج نشان داد که حداقل و حداکثر میزان زی‏توده فیتوپلانکتون به ترتیب در فصول تابستان و زمستان بوده است. تراکم زئوپلانکتون در فصول بهار و زمستان حداکثر و در فصول تابستان و پاییز یعنی در زمان تراکم بالای شانه‏دار حداقل گردید. حداکثر دما و شوری نیز به ترتیب در فصول تابستان و پاییز ثبت گردید. نتایج آزمون چند متغیره در فصل تابستان بیانگر آن است در بین پارامترهای محیطی فوق، کاهش شوری اثر مثبت بر تراکم شانه‏دار، زئوپلانکتون و دو گروه آن یعنی کوپه‏پودا و سیریپدیا داشت. در این فصل زی توده فیتو پلانکتون بیشتر تحت تاثیر شرایط محیطی یعنی درجه حرارت و شوری بوده است. در حالی که در پاییز، حضور زی‏توده فیتوپلانکتون در مولفه اول نشان می‏دهد که تراکم زئوپلانکتون بیش از پارامترهای محیطی بر آن تاثیر داشته است. تراکم شانه‏دار در پاییز ارتباط معنی‏داری را با شوری و دما دارا بود. در هر دو فصل تابستان و پاییز، شفافیت و تراکم شانه‏دار همبستگی معنی‏دار و منفی داشته‏اند که این نتیجه بیانگر افزایش کدورت و کاهش شفافیت آب بدلیل حضور شانه‏دار و موکوس مترشحه از آن است. بطور کلی اگرچه دینامیک جمعیت M.leidyi بعنوان نخستین توضیح و فاکتور کلیدی برای تغییرات تراکم زئوپلانکتون در اکوسیستم خزر جلوه می‏نماید ولی در واقع برایند بین پارامتر‏های زیستی و محیطی موجود در هر فصل است که سبب تغییر در تراکم زئوپلانکتون و ترکیب گروه‏های آن می‏گردد. The study investigated the relationship between some of biological parameters (phytoplankton, zooplankton and Mnemiopsisleidyiabundance) and some environmental parameters (temperature, salinity and water clearness) in the southern Caspian Sea during 2009 to 2010. Sampling was performed in four seasons (spring, summer, autumn and winter) and at eight transects perpendicular to the coast. Phytoplankton and environmental parameters samples were collected using Niskin. Zooplankton and Mnemiopsisleidyi samples provided by net. Total of 384 phytoplankton and water samples and 160 zooplankton andMnemiopsisleidyi samples were collected at the euphotic zone from depths of 5, 10, 20, 50 and 100 m. According to results, minimum and maximum values of phytoplankton biomass were observed in summer and winter, respectively. During spring and winter, the abundance of zooplankton was in highest level and conversely the minimum values observed during summer and autumn with obvious increasing inM. leidyi abundance. Maximum temperature and salinity were observed in summer and autumn, respectively. Result on PCA analysis in summer showed that decreasing of salinity had positive effect on M. leidyiandzooplankton abundance especially coppepoda and cirripedia groups. In this season, phytoplankton biomass was affected by temperature and salinity. However, with considering PCA analysis in autumn, phytoplankton biomass was correlated with PC1 which had a principal rule as compared to zooplankton. In this season, M. leidyiabundance was correlated with temperature and salinity of water. M. leidyiabundance was negatively correlated with water transparency during the two periods of time. It can be due to mucus excretion of M. leidyiwhich may decrease transparency of the water. In this study for the first time the dynamic population of M. leidyi is used as key factor in the Caspian seaecosystem events, however the interaction of different factors such as biotic and environmental parameters may also have effect on changes of dynamic of zooplankton abundance and its groupscomposition. پارامتر‏های محیطی، فیتوپلانکتون، زئوپلانکتون، شانه‏دار، دریای خزر، ایران Environmental parameters, Phytoplankton, Zooplankton,Mnemiopsisleidyi, Caspian Sea, Iran 43 57 http://jmb.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-44-1&slc_lang=fa&sid=1 Hassan Nasrollahzadeh Saravi حسن نصراله‏زاده ساروی hnsaravi@yahoo.com 1003194753284600521 1003194753284600521 Yes پژوهشکده اکولوژی دریای خزر Asieh Makhlough آسیه مخلوق 1003194753284600522 1003194753284600522 No Mozhgan Roshantabari مژگان روشن طبری 1003194753284600523 1003194753284600523 No Ali Mokarami علی مکرمی 1003194753284600524 1003194753284600524 No