fa شناسایی و تراکم جوامع ساکن سازه‌های مصنوعی سواحل هندیجان تخصصي Special پژوهشي Research این مطالعه به منظور بررسی ساختار جمعیتی وابسته به زیستگاههای مصنوعی احداث شده در سواحل هندیجان واقع در جنوب شرقی خلیج فارس انجام شد. نمونه‌های موجودات چسبنده به صورت فصلی از بهار تا زمستان 1388 از یک ایستگاه در محل سازه‌های قدیمی (D) و سه ایستگاه در محل سازه‌های جدید (A, B, C) انتخاب شد. نمونه‌برداری به‌طور تصادفی و با استفاده از کوادرت با ابعاد 25 سانتی‌متر از طریق غواصی انجام شد. در طول دوره مطالعاتی (یک‌ سال) روی سازه‌ها، 59 گونه از موجودات چسبنده بر روی سازه متعلق به 13 گروه جانوری شناسایی شده که از این تعداد 9 گونه به مرجانها، 8 گونه به اسفنجها، 7 گونه شکم‌پا و 8 گونه دو‌کفه‌ای،‌ 4 گونه به کرمها و 17 گونه به سخت‌پوستان اختصاص داشت. در سازه‌های مصنوعی بررسی شده از نظر بیوماس غالبیت با مرجانهای نرم بوده که بیش از 92 درصد از پوشش زنده را به خود اختصاص داده‌است و گونه غالب .<em>Plumarella</em> <em>sp</em> و از نظر فراوانی بیشترین درصد متعلق به گونه .<em>Pisidia</em> <em>sp</em> از خرچنگهای غیرحقیقی می‌باشد. طبق نتایج آنالیز MDS) Multipel Dimention Similarity) مشخص شد ایستگاههای مختلف بر اساس در صد شباهت (با استفاده از شاخص شباهت Bray Curtis) در فصول مختلف اختلافاتی را بر اساس بیوماس گونه‌های مختلف شناسایی شده نشان می‌دهند. در آنالیز خوشه‌ای که بر اساس میانگین بیوماس گونه‌ها در فصول مختلف انجام شده است، سازه قدیم D در سطح 55 درصد، سازه B در سطح 75 درصد و سازه‌های A و C در سطح 80 درصد تشابه از یکدیگر متمایز شده‌اند. در این مطالعه خرچنگهای Anomura مخصوصاً گونه .<em>Pisidia</em> <em>sp</em> دارای فراوانی زیادی بخصوص در ایستگاه A و D (سازه قدیم) هستند که در مطالعات قبلی دارای حضور کمی بوده‌اند. همچنین انواعی از مرجانها از جمله .<em>Dendronephthya</em> <em>sp</em>.، <em>Sarcophyton</em> sp و .<em>Lobophyllia</em> <em>sp</em> برای اولین بار بر روی سازه قدیم (D) مشاهده شده‌اند و گونه‌هایی از قبیل کرمهای پرتار، نرمتنان، برخی سخت‌پوستان و خارتنان نسبت به مطالعات قبلی دارای حضور بسیار کمتری بوده‌اند که با توجه به نتایج به‌دست آمده می‌توان عنوان کرد که در طول زمان اجتماعات سازه‌ها تغییر کرده‌است. همچنین بر اساس نتایج حاصل از مطالعه ساختار جمعیتی سازه‌ها، بین ایستگاهها اختلاف معنی‌دار وجود نداشته که می‌تواند به علت تشابه در ویژگیهای ساختاری از جمله شیب بستر و عمر سازه‌ها باشد. طبق نتایج به‌دست آمده میانگین فراوانی کل در فصل بهار با سایر فصول اختلاف معنی‌دار داشته و بیشتر از سایر فصول بوده‌است که می‌تواند ناشی از فاکتورهای زیستی از جمله سیکل زندگی و فصول تولیدمثلی موجودات باشد. در مطالعه اخیر با افزایش بیوماس اجتماعات روی سازه‌ها افزایش بیوماس ماهیان را در مراحل بعد توالی می‌توان انتظار داشت. این بسترها فشار روی بسترهای طبیعی رو به زوال در منطقه را کاهش داده و سبب بازسازی مجدد این زیستگاه‌ها می‌گردد. This research was done to study on the communities' structure of benthic animals' growth on the artificial reefs, constructed in Hendijan coastal waters in Khuzestan in the North West of the Persian Gulf. The seasonal samples of attached organisms were collected from spring to winter during 2010. One station (D) in older site and three stations (A, B, C) in newer reef site were selected. Random sampling was carried out by using quadrate (25×25 cm) via diving. During survey, the number of 59 species of attached animals belonging to 13 animal groups, including, 9 species of cnidarian, 8 species of sponges, 7 species of Gastropod, 8 species of Bivalve, 4 species of polychaetes and 17 species of Crustacean were identified. In studied artificial reef according to biomass, soft coral were dominant group which include 92 percent of total biota, and the species Plumarella sp. was the dominant species. However appoint of abundance the species pisidia sp. from anomura crabs was the most abundant species especially in station A and D. Different kinds of Cnidarian such as Dendronephthya sp., Sarcophyton sp. and Lobophyllia sp. were observed in station D for the first time. The polychates, Mollusk and some of crustacean and Echinodermata species were observed in lower abundance in comparison with previous studies. This results show that communities have been changed along the time. According- to MDS analysis, based on Bray-Curtis similarity, different stations presented seasonal variation based on identified species-biomass. According to the Cluster analysis based on the mean biomass in the different seasons, following stations D,B,A and C were separated according to following similarity percentages 55, 75 and 80 percent respectively. According to the results, there were not significant differences between station that can be due to similarity in structural characteristics such as bottom slope and age of reefs. The mean abundance in spring was significantly higher than other seasons which can be due to biotic factors such as life cycle and reproduction season. In the present study with increasing biomass in the biotic communities on artificial reefs, the enhancement of fish stock must be expected. These substrates can be reduced the pressure on destructed which is the opportunity for rehabilitation. زیستگاههای مصنوعی، موجودات چسبنده، فراوانی، بیومس، درصد پوشش، هندیجان Artificial habitat, Attaching animals, Abundance, Biomass, Coverage Percentage, Hendijan 39 52 http://jmb.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-139-3&slc_lang=fa&sid=1 Foozieh Esmaili فوزیه اسماعیلی Fesmaili2001@yahoo.com 1003194753284600864 1003194753284600864 Yes Science and research Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات خوزستان Mojgan Khodadadi مژگان خدادادی 1003194753284600865 1003194753284600865 No Islamic Azad University, Ahvaz, Iran دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اهواز، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی Gholamreza Eskandari غلامرضا اسکندری 1003194753284600866 1003194753284600866 No Faculty member of Aquaculture Research center, south, Iran پژوهشکده آبزی پروری جنوب کشور