fa ارزیابی و مدل‌سازی ریسک بهداشتی در زنجیره تأمین قزل‌آلای رنگین‌کمان استان کردستان شیلات Fisheries پژوهشي Research <span style="line-height:2;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="FA" style="font-size:10.0pt">در سال‌های اخیر، افزایش تقاضا برای مصرف آبزیان در ایران و به‌ویژه در استان کردستان، نگرانی‌هایی را پیرامون ایمنی و سلامت این محصولات در پی داشته است. تولید آبزیان در این منطقه عمدتاً به‌صورت پرورش ماهی در حوضچه‌های خاکی و بتنی انجام می‌گیرد و تا رسیدن محصول به بازار مصرف، مراحل متعددی را طی می‌کند که هر یک می‌تواند منبعی بالقوه برای آلودگی میکروبی و شیمیایی باشد. هدف این مقاله، مدل‌سازی ارزیابی ریسک بهداشتی در کل زنجیره تولید آبزیان، از مرحله پرورش تا عرضه نهایی در بازار، با تمرکز بر استان کردستان است. برای این منظور، از رویکرد ارزیابی ریسک کمی (</span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt">QRA</span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt">) در چهار مرحله اصلی زنجیره تولید شامل: پرورش، برداشت، حمل‌ونقل و عرضه استفاده شده و داده‌های میدانی با استفاده از نمونه‌برداری میکروبی، مشاهدات مستقیم و پرسش‌نامه‌های ساختاریافته جمع‌آوری گردیده است. همچنین از مدل‌های آماری و نرم‌افزارهای تخصصی نظیر @</span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt">RISK</span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"> و </span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt">Crystal Ball</span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"> جهت شبیه‌سازی سناریوهای مختلف ریسک استفاده شد. نتایج نشان داد که بیشترین احتمال آلودگی میکروبی مربوط به مرحله برداشت و کمترین آن در مرحله عرضه نهایی مشاهده شد. همچنین، عوامل مدیریتی نظیر رعایت بهداشت فردی کارگران، کیفیت آب، و روش‌های حمل‌ونقل، تأثیر مستقیم بر کاهش یا افزایش ریسک داشتند. در نهایت، با استفاده از مدل نهایی، نقاط بحرانی زنجیره شناسایی و پیشنهادهایی برای کاهش ریسک در هر مرحله ارائه شد. این مطالعه می‌تواند به‌عنوان الگویی برای بهبود ایمنی مواد غذایی دریایی در سایر مناطق کشور مورد استفاده قرار گیرد.</span></span></span></span></span></span> <span style="font-size:14px;"><span style="line-height:2;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="color:black">In recent years, the increasing demand for seafood in Iran, especially in Kurdistan Province, has raised concerns about the safety and health of these products. Aquaculture in this region is mainly conducted in earthen and concrete ponds, and the products undergo several stages before reaching the consumer market, each of which can be a potential source of microbial and chemical contamination. The aim of this paper is to model the health risk assessment across the entire aquaculture production chain, from cultivation to final market delivery, with a focus on Kurdistan Province. For this purpose, a quantitative risk assessment (QRA) approach was used across four main stages of the production chain: farming, harvesting, transportation, and marketing. Field data were collected through microbiological sampling, direct observations, and structured questionnaires. Additionally, statistical models and specialized software such as @RISK and Crystal Ball were used to simulate various risk scenarios. The results showed that the highest likelihood of microbial contamination occurred during the harvesting stage, while the lowest was observed at the final market stage. Moreover, managerial factors such as workers&#39; personal hygiene, water quality, and transportation methods had a direct impact on either reducing or increasing the risk. Finally, using the final model, critical points in the chain were identified, and recommendations for risk reduction at each stage were proposed. This study can serve as a model for improving seafood safety in other regions of the country.</span></span></span></span> مدل‌سازی ریسک, ایمنی آبزیان, زنجیره تولید, آلودگی میکروبی, استان کردستان. Risk modeling, seafood safety, production chain, microbial contamination, Kurdistan Province. 48 58 http://jmb.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-727-2&slc_lang=fa&sid=1 Alireza Mobarhan fard علیرضا مبرهن فرد alireza.mobarhan@iau.ac.ir 10031947532846007968 10031947532846007968 Yes Department of Fisheries, Sa. C., Islamic Azad University, Sanandaj, Iran. گروه شیلات، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران. Mohammadreza Sharifi محمدرضا شریفی sharifi.m@gmail.com 10031947532846007969 10031947532846007969 No Ahvaz Islamic Azad University دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز