fa ارزیابی غلظت برخی از فلزات سنگین در بافت عضله سیاه ماهی هراتی (Capoeta aculeata) رودخانه قره چای استان مرکزی تخصصي Special پژوهشي Research <span style="line-height:2;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="FA" style="font-size:10.0pt">این مطالعه با هدف تعیین غلظت فلزات سنگین (سرب، کروم، کادمیوم، روی و مس) در بافت عضله سیاه‌ماهی هراتی (</span><i><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt">Capoeta aculeata</span></i><span lang="FA" style="font-size:10.0pt">) و ارزیابی پیامدهای بهداشتی بالقوه مصرف آن در رودخانه قره‌چای (استان مرکزی) انجام شد. در پاییز ۱۴۰۳، تعداد ۱۶ نمونه ماهی از دو ایستگاه جمع‌آوری گردید. بافت عضله پس از آماده‌سازی و هضم اسیدی با روش مایکروویو، توسط دستگاه </span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt">ICP-OES</span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"> تجزیه شد. غلظت‌ها بر پایه وزن خشک گزارش شده و با استانداردهای </span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt">FAO/WHO</span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"> مقایسه گردید. نتایج نشان داد الگوی تجمع به ترتیب روی (4/33&nbsp;</span><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt">میلی‌گرم بر کیلوگرم</span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt">) > مس (2/29&nbsp;</span><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt">میلی‌گرم بر کیلوگرم</span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt">) > کادمیوم (0/055&nbsp;</span><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt">میلی‌گرم بر کیلوگرم</span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt">) > کروم (0/041&nbsp;</span><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt">میلی‌گرم بر کیلوگرم</span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt">) > سرب (0/016&nbsp;</span><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt">میلی‌گرم بر کیلوگرم</span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt">) میلی‌گرم بر کیلوگرم است. میانگین غلظت همه فلزات پایین‌تر از حدود مرجع </span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt">FAO/WHO</span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"> بود. تفاوت معنی‌داری بین دو ایستگاه مشاهده نشد (0/05<</span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt">p </span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt">) و همبستگی معناداری میان غلظت فلزات و شاخص‌های زیست‌سنجی (طول و وزن) وجود نداشت. با وجود آنکه سطوح به‌دست‌آمده کمتر از حدود مجاز هستند، مقایسه مستقیم با استانداردهای بین‌المللی (که بر پایه وزن تر تعریف شده‌اند) نیازمند تبدیل خشک به تر با در نظر گرفتن درصد رطوبت بافت است. در مجموع، نتایج اولیه نشان می‌دهد خطر فوری مصرف این گونه پایین است، اما برای ارزیابی جامع‌تر توصیه می‌شود نمونه‌برداری‌های فصلی، محاسبه شاخص‌های ریسک (</span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt">EDI</span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt">، </span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt">THQ</span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt">، </span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt">HI</span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt">)، تبدیل داده‌ها به وزن تر و بررسی بافت‌های دیگر (کبد، آبشش) و رسوبات تکمیل گردد.</span></span></span></span></span></span><span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:Aptos,sans-serif"><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></span></span></span></span></span> <span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="line-height:2;"><span style="color:black">This study aimed to determine the concentrations of heavy metals (Pb, Cr, Cd, Zn, and Cu) in the muscle tissue of black herati fish (<i>Capoeta aculeata</i>) and assess the potential health risks of its consumption from the Qarachay River in Markazi Province. In autumn 2024, 16 fish samples were collected from two stations. Muscle tissue was prepared and digested using microwave-assisted acid digestion, and metal concentrations were measured by ICP-OES. Results were reported on a dry-weight basis and compared with FAO/WHO standards. The accumulation pattern was Zn (4.33 mg/kg) > Cu (2.29 mg/kg) > Cd (0.055 mg/kg) > Cr (0.041 mg/kg) > Pb (0.016 mg/kg). Mean concentrations of all metals were below FAO/WHO guideline values. No significant difference was observed between the two stations (p > 0.05), and no significant correlation was found between metal concentrations and biometric indices (length and weight). Although the obtained levels were below permissible limits, direct comparison with international standards (which are defined on a wet-weight basis) requires dry-to-wet conversion considering tissue moisture content. Overall, the initial results indicate that the immediate risk of consuming this species is low, but for a more comprehensive assessment, it is recommended to conduct seasonal sampling, calculate risk indices (EDI, THQ, HI), convert data to wet weight, and examine other tissues (liver, gills) and sediments.</span></span></span></span> تجمع فلزات, ماهی آب شیرین, شاخص, ارزیابی پیامدهای بهداشتی, استانداردهای بین‌المللی. Metal accumulation, freshwater fish, index, health impact assessment, international standards. 59 65 http://jmb.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-754-1&slc_lang=fa&sid=1 Masoumeh Najibzadeh معصومه نجیب زاده m-najibzadeh@araku.ac.ir 10031947532846007991 10031947532846007991 Yes Department of Biology, Faculty of Sciences, Arak University, Arak, Iran. گروه زیست شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه اراک، اراک، ایران. Amir Ansari امیر انصاری masoumeh.najibzadeh@gmail.com 10031947532846007992 10031947532846007992 No Arak University دانشگاه اراک