fa بررسی و مقایسه میزان غلظت و پراکنش فلزات سنگین (جیوه، سرب، نیکل و وانادیوم) در پساب خام و تصفیه شده پتروشیمی امیرکبیر بندر امام خمینی و رسوبات تالاب شادگان آلودگی Pollution پژوهشي Research <span style="line-height:2;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="FA">پساب‌های صنایع پتروشیمی به دلیل دارا بودن ترکیبات متعدد آلی و معدنی، تهدیدی جدی برای سلامت اکوسیستم‌های آبی محسوب می‌شوند. این پژوهش با هدف سنجش غلظت و بررسی الگوی پراکنش فلزات سنگین (جیوه، سرب، نیکل و وانادیوم) در واحدهای مختلف پتروشیمی امیرکبیر و ارزیابی میزان انباشت آن‌ها در رسوبات تالاب بین‌المللی شادگان انجام شد. در این مطالعه، ۱۵ نمونه پساب خام، ۱۵ نمونه پساب خروجی و ۱۵ نمونه رسوب سطحی از ۴ ایستگاه استراتژیک جمع‌آوری گردید. سنجش غلظت فلزات پس از آماده‌سازی و هضم اسیدی مطابق روش استاندارد، توسط دستگاه </span><span dir="LTR">ICP-OES</span><span lang="FA"> مدل 730-</span><span dir="LTR">ES</span><span lang="FA"> انجام شد. نتایج نشان داد که در پساب ورودی، غلظت فلزات به دلیل تنوع فرآیندی در واحدهای عملیاتی دارای دامنه تغییرات گسترده‌ای بود؛ به‌طوری‌که جیوه بین 02/0 تا 09/6، سرب بین 02/۰ تا 23/۲، نیکل بین 76/0 تا 88/26 و وانادیوم بین 54/6 تا 13/20 میکروگرم بر لیتر متغیر بود. بیشترین بار آلودگی در واحد الفین و کمترین آن در واحد بوتن-۱ مشاهده شد (</span><span dir="LTR">P<0.05</span><span lang="FA">). فرآیند تصفیه منجر به کاهش معنی‌دار غلظت تمامی فلزات در پساب خروجی گردید (</span><span dir="LTR">P<0.05</span><span lang="FA">). با این حال، غلظت فلزات در رسوبات تالاب (جیوه: 56/1-17/6، سرب: 92/0-06/5، نیکل: 55/19-42/59 و وانادیوم: 65/30-05/68 میکروگرم بر گرم) به‌طور معنی‌داری بالاتر از فاز مایع بود. الگوی تجمع آلاینده‌ها به‌صورت رسوب > پساب ورودی > پساب خروجی شناسایی شد که بیانگر نقش رسوبات به عنوان مخزن نهایی آلاینده‌های پایدار است. همبستگی مثبت معنی‌دار بین فلزات در رسوب با مواد آلی و همچنین ارتباط قوی بین نیکل و وانادیوم، منشأ مشترک نفتی و کاتالیزوری آن‌ها را تأیید می‌کند. مقایسه با استانداردهای </span><span dir="LTR">EPA</span><span lang="FA"> و </span><span dir="LTR">NOAA</span><span lang="FA"> نشان داد که غلظت فلزات در رسوبات ایستگاه‌های نزدیک به محل تخلیه پساب، از آستانه‌های مجاز فراتر رفته و نیازمند مدیریت فوری زیست‌محیطی است.</span></span></span></span></span></span><span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:Aptos,sans-serif"><span lang="FA" style="font-size:3.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:"B Mitra""></span></span></span></span></span></span></span></span> <span style="line-height:2;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="color:black">Industrial wastewater from petrochemical industries, due to the presence of various organic and inorganic compounds, poses a significant threat to the health of aquatic ecosystems. This study aimed to measure the concentration and investigate the distribution pattern of heavy metals (mercury, lead, nickel, and vanadium) in the wastewater units of the Amir Kabir petrochemical complex, as well as to assess their accumulation in the sediments of the international Shadegan wetland. In this research, 15 raw wastewater samples, 15 treated effluent samples, and 15 surface sediment samples were collected from 4 strategic stations. Metal concentrations were measured following sample preparation and acid digestion according to standard methods using an ICP-OES 730-ES model. The results revealed that the metal concentrations in the incoming wastewater exhibited a wide range of variations due to the diversity of processes in the operational units, with mercury ranging from 0.02 to 6.09, lead from 0.02 to 2.23, nickel from 0.76 to 26.88, and vanadium from 6.54 to 20.13 micrograms per liter. The highest pollution load was observed in the olefin unit, while the lowest was found in the butene-1 unit (P<0.05). The treatment process led to a significant reduction in the concentrations of all metals in the effluent (P<0.05). However, metal concentrations in the wetland sediments (mercury: 1.56&ndash;6.17, lead: 0.92&ndash;5.06, nickel: 19.55&ndash;59.42, and vanadium: 30.65&ndash;68.05 micrograms per gram) were significantly higher than in the liquid phase. The pollutant accumulation pattern identified was sediment > incoming wastewater > treated effluent, indicating the role of sediments as the final sink for persistent pollutants. A significant positive correlation between metals in the sediment and organic matter, as well as a strong relationship between nickel and vanadium, confirms their common oil and catalytic origin. Comparison with EPA and NOAA standards showed that metal concentrations in the sediments of stations near the wastewater discharge site exceeded the permissible thresholds, requiring urgent environmental management.</span></span></span></span> فلزات سنگین, پساب صنعتی, لجن فعال, رسوبات , تالاب شادگان. Heavy metals, Industrial wastewater, Activated sludge, Sediments, Shadegan wetland. 81 93 http://jmb.ahvaz.iau.ir/browse.php?a_code=A-10-716-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Komasi محمد کماسی komasim@yahoo.com 10031947532846007889 10031947532846007889 No Department of Environmental Sciences, Faculty of Natural Resources and Environment, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran. گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران. SeyedMasoud Monavari سیدمسعود منوری monavariseyedmasoud4@gmail.com 10031947532846007890 10031947532846007890 Yes Department of Environmental Sciences, Faculty of Natural Resources and Environment, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran. گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران. Fariba Zamani Hargalani فریبا زمانی هرگلانی zamanifh@gmail.com 10031947532846007891 10031947532846007891 No Department of Land Evaluation and Assessment, Research Science Unit, Faculty of Environment and Energy, Islamic Azad University, Tehran, Iran. گروه ارزیابی و آمایش سرزمین، واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. Shahram Baikpour شهرام بیک‌پور shahramb1@yahoo.com 10031947532846007892 10031947532846007892 No Department of Land Evaluation and Planning, South Tehran Branch, Faculty of Environment and Energy, Islamic Azad University, Tehran, Iran. گروه ارزیابی و آمایش سرزمین، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.